تاریخچه منبت

تاریخچه منبت | منبت آریا

تاریخچه منبت

تاریخچه منبت

منبت یکی از صنایع دستی ایران است که از کلمه نبات گرفته شده و رویانیده معنی می دهد. به خاطر وجود برجستگی بر روی چوب و سنگ در اثر روئیدن گل و گیاه، آن را اینطور نامیدند. یکی از قدیمی ترین آثار منبت که حکاکی و کنده کاری بر روی چوب است در مسجد جامع عقیق شیراز بوده که اثر منبت یک لنگه است.

انواع چوب درختان که هرچقدر جنس و استحکام آن بیشتر باشد، اثر منبت زیباتر و ماندگار تر است جزء مواد اولیه منبت می باشد. از برترین چوب های ساخت ملزومات منبت می توان به چوب گلابی، چوب شمشاد و چوب گردو اشاره کرد. این هنر گونه ای است که ابتدا طرح با مداد روی چوب کشیده می شود، بعد هنر حکاکی یا کنده کاری اعمال شده و در آخر هم طرح را بصورت برجسته و حجیم در می آورند.

 

تاریخچه منبتکاری

بنیانگذار منبت کاری مانند دیگر هنرها و صنایع دستی، مردم عامی بودند. تاریخچه منبتکاری را این مردم عادی که در جوامع و شهرهای مختلف پراکنده بودند رقم زدند. اطلاعات دقیقی در مورد زمان دقیق ابداع این هنر در دسترس نیست اما بعلت ازدیاد چوب در جنگل ها، این ماده اولیه اولین چیزی بود که نظر بشر را به خود جلب کرد، بطوریکه بشر توانست کلیه ملزومات هنری خود را با چوب طراحی کند. مدارکی موجود است که بیان می کند هنر منبتکاری در ایران تاریخچه بیش از هزار و پانصد سال دارد و به گفته یکی از محققان این هنر حتی قبل از ساسانیان هم در بین مردم رواج داشته اما مدرک مستندی مبنی بر اثبات این ادعا نیست.

در نیمه اول قرن سوم هجری قمری باستانی ترین اثر منبت بوجود آمد و همانطور که قبلا گفتیم این هنر در مسجد جامع عقیق شیراز موجود است. زیر سازی این مسجد از چوب تبریز بوده که بر روی آن با تکه هایی از چوب گردو تزئین شده که توسط عمر و بن لیث صفاری ساخته شده است که بی اغراق می توان این اثر را جزء بی نقص ترین آثار هنری بر شمرد. هنرمند دیگری در قرن چهارم هجری قمری با منبتکاری بر روی چوب کاج و نقوشی از خط وط کوفی روی سطح چوب با قطر سه سانتی متری دومین اثر هنری باستانی منبتکاری را ساخت.

هنرمندان ایرانی جزء اولین کسانی بودند که بعد از ظهور اسلام، تمام استعدادشان را صرف تزئین مساجد و مراکز اسلامی کردند. همراه با هنرنمایی هنرمندان ایرانی در زمینه های معماری، کاشی کاری، گچبری و سنگتراشی، منبت کاران ایرانی هم جذب این رشته هنری شند و آثار فوق العاده را بوجود آوردند. با توجه به گذشت زمان متاسفانه نمونه چشمگیری از این آثار در دسترس نیز اما کماکان باقیمانده برخی آثار هنری مانند رحل قرآن و تزئین منبر مساجد جزء آثار برجسته ای از خلاقیت و ذوق هنرمندان ایرانی است.

 

چگونگی ساخت اولین کارگاه منبتکاری

در دوران صفویه منبت کاری همانند خاتم کاری بسیار پرطرفدار بود و به سرعت هم پیشرفت کرد و هنرمندان منبتکاری نمونه کارهای خوبی را از خود بجا گذاشتند اما در دوران قاجاریه این هنر مورد بی توجهی قرار گرفت و هنرمندان سرخورده به مرور زمان هنرمنبت را فراموش کردند. در سلسله پهلوی خوشبختانه رضا شاه پهلوی توجه خاصی به هنر منبت داشت که باعث شروع دوباره هنر منبت کاری شد.

 

مراکز مهم منبتکاری

تویسرکان، ملایر، گلپایگان، آباده،بوشهر و ارومیه همانند دیگر شهرهای ایران به هنر منبتکاری مشغول بودند اما با تلاش و پشت کاری در هنر منبتکاری پیشرفته کردند. امروز این چند شهر را بعنوان مراکز اصلی منبت کاری در ایران می شناسند.

درباره نویسنده

تیــم طراحــی و توسعـــه گوگـــــــــل